Հայաստան : Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն

Հայաստան

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն

Share |

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն
Արցախը (Լեռնային Ղարաբաղ) պատմական Հայաստանի 15 նահանգներից մեկն է: Հայերը Արցախում ապրում են արդեն հազարամյակներ: Դա ապացուցված է ինչպես հին, այնպես էլ ժամանակակից պատմաբանների կողմից: Այդ են վկայում Արցախի ամբողջ տարածքում գտնվող քրիստոնեական հուշարձաններն ու եկեղեցիները: Պատմության ընթացքում Արցախը միշտ ստիպված է եղել պաշտպանվել օտարազգի բռնակալներից:

1917 թվականի ռուսաստանյան հեղափոխությունից հետո, ստալինյան քաղաքականության («Բաժանիր ու իշխիր») արդյունքում, Արցախը բռնի ձևով միացվեց Ադրբեջանի Խորհրդային Պետությանը` ստանալով ինքնավար մարզի կարգավիճակ: Արցախը դարձավ Խորհրդային Միության մի մասը: Խորհրդային Միության տարիներին Ադրբեջանը օգտագործում էր բոլոր հնարավոր միջոցները հայերին Արցախից տեղահան անելու համար, ավերում հայկական կոթողներն ու մշակութային արժեքները, ոչնչացում ու յուրացնում դրանք: Սակայն Ադրբեջանին չհաջողվեց լիովին իրագործել իր մտադրությունները:

ԽՄԿԿ Կենտկոմի գլխավոր քարտուղար Մ. Գորբաչովի հռչակած և ԽՍՀՄ-ում քաղաքական վարչակարգի ազատականացման սկիզբը դրած վերակառուցումը ժողովրդի կողմից ընկալվեց որպես պատմական սխալները շտկելու հնարավորություն:

Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության մեջ ծնվեց այն հույսը, թե հիմնահարցը կարող է ժողովրդավարական լուծում ստանալ, և ազգամիջյան հարաբերություններում գործնական կիրառում կգտնեն իրավական նորմերը: Լեռնային Ղարաբաղի հայաբնակ բնակչությունը պաշտոնապես պահանջեց Արցախի վերամիավորումը Հայաստանի հետ: Այդ գործողություններին Հայաստանում հավանություն էին տալիս խաղաղ ցույցերի ու հանրահավաքների միջոցով: Սկսվեց ղարաբաղցիների ազգային ազատագրական պայքարի արդի փուլը, որն աննախադեպ էր ոչ միայն Խորհրդային Միությունում, այլև Արևելյան Եվրոպայի բոլոր սոցիալիստական երկրներում և ամբողջ կոմունիստական աշխարհում: Ցույցերի հինգերորդ օրը բազմահազար ամբոխը հավաքվեց Երևանի Ազատության հրապարակում: Ժողովուրդը 8 օր շարունակ պահանջում էր այն պատմական սխալի իրավական և խաղաղ լուծումը, որը թույլ էր տվել բոլշևիկյան Ռուսաստանը 20-րդ դարի սկզբներին` կոմունիստական կուսակցության անօրինական որոշումով Հայաստանի մի մասը` Ղարաբաղը, միացվել էր Ադրբեջանին: Հայաստանում ժողովրդավարությունը հաղթանակեց: Խորհրդային տոտալիտար համակարգը ի զորու չեղավ ստիպել Արցախի ժողովրդին` հրաժարվելու ազատ ապրելու ցանկությունից: Դա ժողովրդավարության առաջին հզոր ալիքն էր, որը տարածվեց ամբողջ Խորհրդային Միությունում, իսկ հետագայում նաև` մյուս կոմունիստական երկրներում: Այդ ալիքի արդյունքում փլուզվեց Բեռլինի պատը, և Գերմանիան վերամիավորվեց: Սակայն Հայաստանն ու Ղարաբաղը ստիպված էին երկար ժամանակ պայքարել (և պայքարում են մինչև հիմա) ու սպասել միջազգային հանրության խոստմանը իրավական և արդեն փաստացի վերամիավորման մասին: 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Արցախի բնակչությունը անցկացրեց ժողովրդավարության նորմերին համապատասխան հանրաքվե ու հռչակեց անկախություն, որի արդյունքում ստեղծվեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը:

Հայաստանում և Արցախում խաղաղ ու օրինական ցույցերին Ադրբեջանում պատասխանեցին ագրեսիայով, սկսվեցին հայերի զանգվածային ջարդերն ու սպանությունները Ադրբեջանի Սումգայիթ ու Բաքու քաղաքներում: Այդ գործողությունները կազմակերպված էին Ադրբեջանի կառավարության կողմից և հիշեցնում էին 1915 թվականի հայոց ցեղասպանությունը: Ադրբեջանը հարձակվեց Ղարաբաղի վրա, հազարավոր անմեղ հայեր սպանվեցին, հայերը ստիպված էին պաշտպանվել: Ողջ Արցախը ոտքի կանգնեց հայրենիքը պաշտպանելու համար: Նրանց միացան նաև Հայաստանի ազատամարտիկները: Չնայած այն փաստին, որ ադրբեջանական զորքը թվաքանակով գերազանցում էր հայկական ուժերին, այնուամենայնիվ, հայերը հաղթանակով դուրս եկան այդ ծանր մարտերից:

1994թ. Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր հրադադարի մասին, որը պահպանվում է մինչև հիմա:

Ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղը (Արցախ) դե-ֆակտո անկախ հանրապետություն է` սերտորեն կապված Հայաստանի հետ: Այն հումանիտար օգնություն է ստանում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից և իհարկե, Հայաստանից ու սփյուռքից: Հետագա 12 խաղաղ տարիների ընթացքում Արցախը վերականգնեց իր տնտեսությունը և սոցիալական ենթակառուցվածքները, հիմնեց առաջավոր ժողովրդավարական ավանդույթներ, վերակառուցեց մայրուղիներն ու ավտոճանապարհները և սկսեց զարգացնել զբոսաշրջությունը: Նոր սերունդը մեծանում է անկախ Արցախում, իրեն համարում անկախ ու ազատ երկրի քաղաքացի և հպարտանում իր նախնիներով:

Ղարաբաղի պատմության մասին մանրամասն տեղեկություն ստանալու համար սեղմեք այստեղ` http://www.nkr.am/en/