Հայաստանի տեսարժան վայրերը : Մուսա լեռան հերոսամարտի թանգարան և հուշահամալիր

Հայաստանի տեսարժան վայրերը

Մուսա լեռան հերոսամարտի թանգարան և հուշահամալիր

Share |

Դեռ վաղ միջնադարից հայերը բնակվում էին Մուսա լեռան ստորոտում: Այդ գյուղերի բնակիչները հայտնի էին իրենց ազատատենչությամբ և աչքի էին ընկնում յուրահատուկ խիզախությամբ: 1915թ. Համաձայն հայերին պատմական Հայաստանի տարածքից տեղահանելու և ոչնչացնեու թուրքական նախագծին` 6 գյուղերում, որտեղ բնակվում էին շուրջ 6000 հայեր, հրաման արձակվեց լքել այդ վայրերը 8 օրվա ընթացքում: Բոլորը հնազանդվեցին, բացի մուսալեռցիներից: 4300 մարդ, որոնցից միայն 600 էին զենք կրելու ունակ տղամարդ, զինված 150 հրացաններով նախընտրեցին բարձրանալ լեռը և ինքնապաշտպանություն կազմակերպել:

Առաջին 6-օրյա անհաջող փորձերից հետո, 5000--անոց թուրքական ջոկատը երկրորդ անգամ հարձակում ձեռնարկեց, որը նույնպես հաջողությամբ չպսակվեց: Օգոստոսի 19-ին թշնամին երրորդ անգամ փորձեց ներխուժել, այս անգամ 9000-անոց կանոնավոր բանակով: Երկօրյա արյունահեղ մարտերից հետո թուրքերը պարտվելով և 1000 զոհ տալով ետ քաշվեցին` թողնելով ռազմական ավարը:

Մեծ կորուստներ կրելով` թուրքական բանակը փոխեց իր մարտավարությունը և շրջապատեց լեռը` հույս ունենալով, որ հայերը առանց սննդամթերքի մնալով, կհանձնվեն: Իրավիճակը լեռան վրա գնալով դժվարանում էր, սպառվում էին սննդի, ջրի և զենքի պաշարները: Աստծո կամոք ֆրանսիական ռազմական նավերից մեկը նկատեց երկու ասեղնագործ սիտակ դրոշներ, որոնցից մեկի վրա գրված էր “Քրիստոնյաները վտանգի մեջ են. Օգնություն”, իսկ մյուսի վրա կարմիր խաչ էր պատկերված:

Ֆրանսիացիներն օգնեցին ողջ մնացած հայերին և տեղափոխեցին Եգիպտոս, Պորտ-Սայիդ: Սակայն 1939թ. մուսալեռցիների մեծ մասը հաստատվեց Հայաստանում` Երևանից ոչ հեռու, հիմնելով Մուսալեռ գյուղը, որտեղ մինչ օրս բնակվում են Մուսալեռան պաշտպանների հետնորդները: Մուսալեռի ինքնապաշտպանական մարտերի հիշատակին բլրի վրա կառուցվեց թանգարան: